كرمانى ( متوفى 773 / 2 - 1371 ) بر سر زبانها بود . او ستايشگر و مداح عمدهء آل مظفر ، نويسنده پخته غنائى و شاعر پنج مثنوى عرفانى بود . از قرار معلوم بين عماد الدّين و حافظ ارتباط چندانى برقرار نبوده و به اشاره بعضى از تذكره‌نويسان داستان سرودن شعر زير از حافظ كه : « غرّه مشو كه گربه عابد نماز كرد . » « 1 » اشاره به گربه تربيت‌شدهء عماد دارد . امّا بنا به اشارهء براون ، اين كنايه حافظ به شعر موش و گربه برمىگردد كه شعرى است حماسى و كم حجم و اغلب با تصاوير زيبا به چاپ رسيده و در ايران خوانندگان زيادى دارد . سراينده اين مثنوى عبيد زاكانى ( متوفى 772 / 1371 ) منتقد بزرگى از شيراز ( كه عاشقانه دوستش مىداشت ) و شهره در طنزنويسى و طنزسرايى ، بود ؛ طنز منثور او اخلاق الاشراف تصوير جاندارى از تباهى جامعه ايران در سده هشتم / چهاردهم را فراروى مىنهد . امّا در صحبت از شيراز سدهء هشتم / چهاردهم ، تنها يك نام ، حتى در ميان فرهيختگان غربى ، در ذهن مىگنجد و آن هم نام محمد شمس الدّين حافظ است كه در نظر خوانندگان شرقى و غربى تجسم شعر غنائى و تغزلى فارسى است . نام حافظ در غرب كه فقط نام و آوازه خيام توانسته مخصوصا در جهان انگليسى زبان از او پيشى بگيرد ، با همه روح ايران گره خورده است ؛ يعنى او نماينده اوج لذت تحريم شده احساسى ؛ لذت شرب حرام و عشقى و الا و عرفانى با همهء وجودش است ؛ و در نظر شارحان شرقى هم حافظ « زبان جهان غيب - لسان الغيب » و سرايندهء عشق ملكوتى و سرمستى روحانى است . در نواحى آلمانى زبان هم نام حافظ از زمان گوته به بعد زبانزد هر خانه و كاشانه شد . ليكن با همهء شهرت حافظ در شرق و غرب و تفسير اشعار او به گونهء تجسم احساسات و تفكّر آزادانديشى از يك سو و تبلور عالىترين حسّ عرفانى از ديگر سو ، هنوز نمىتوان شرحى روشن و گويا از زندگى او ارائه داد . و خاورشناسان جهان زبانشناسى چه آلمانى زبان و انگليسى زبان از اينكه مىتوانند زندگينامه همقطارانشان ، يا نويسندگان بزرگ خود را گام‌به‌گام و حتى روزبروز پيگرى كنند ، و از اين‌كه نمىتوانند در مورد نويسندگان و شعراى شرقى - جز در فرا رفتن از چارچوب تذكره‌ها و تلفيق چند حكايت كه بارها و بارها دربارهء آنها تكرار شده و اين قضيه كه جستجو در زندگى واقعى آنها تقريبا محال است غبطه مىخورند . در مورد سالشمارى زندگى اين شاعر غنايى ايران جز اشاراتى در منابع تاريخى روزگار او و

--> ( 1 ) - بروكهاوس ، شماره 122 . احمد نائينى ، شماره 102 .